Bệnh thán thư Sầu riêng thường xuất hiện vào mùa mưa, tao điều kiện cho nấm Colletotrichum gloeosporioides phát triển nhanh và mạnh. Bệnh thán thư Sầu riêng khá dễ nhận biết vì bệnh biểu hiện rõ ràng trên lá, hoa và trái. Đây cũng là những dấu hiệu cảnh báo sớm để bà con áp dụng biện pháp tổng hợp phòng trị nấm bệnh, một trong đó là sử dụng thuốc đặc trị bệnh thán thư Sầu riêng.
Tìm hiểu về những tác nhân chính gây bệnh thán thư Sầu riêng và những biểu hiện của bệnh sẽ giúp bà con sớm có kế hoạch sử dụng thuốc kịp thời, phù hợp hơn. Điều quan trọng nhất vẫn là phát hiện sớm, vệ sinh vườn sạch sẽ, sử dụng phân đạm cân đối và phun thuốc đặc trị thán thư Sầu riêng đúng hướng dẫn sử dụng.
1. Những nguyên nhân nhân gây bệnh thán thư Sầu riêng
Bệnh thán thư trên sầu riêng chủ yếu do nấm Colletotrichum spp. gây ra. Nấm này phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều. Bào tử nấm lây lan qua gió, mưa, côn trùng và dụng cụ làm vườn. Vườn cây trồng dày, thiếu thông thoáng, bón phân không cân đối, cây suy yếu cũng tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển. Bệnh tấn công lá, hoa, quả, gây rụng lá, thối hoa và thối quả, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng sầu riêng.
1.1. Nấm hại gây bệnh thán thư Sầu riêng
Nấm Colletotrichum spp gây ra bệnh thán thư Sầu riêng. Nguy hiểm ở chỗ, chỉ cần trong vườn có một cây bị nhiễm nấm, bào tử nấm gây bệnh thán thư sẽ phát tán theo gió, nhanh chóng lan từ bộ phận này sang bộ phận khác, cây này sang cây khác.
Loại nấm này phát tán dễ dàng đến nỗi chúng có thể ẩn trong đất, lan truyền qua nước tưới, nước mưa, gió trung bình đến mạnh. Các công cụ lao động và người lao động di chuyển từ các khu vực khác nhau cũng có thể đưa mầm nấm bệnh đi xa hơn.
1.2. Chăm sóc kém, bón phân không hợp lý
Cây Sầu riêng phát triển quá nhanh và mạnh trọng một thời gian ngắn có thể khiến một số nhà vườn chưa đủ kinh nghiệm gặp khó khăn khi định lượng phân bón, tưới nước, bổ sung trung vi lượng. Với những vườn ít được chăm sóc, hoặc chăm sóc chưa đúng cách như vậy bệnh thán thư Sầu riêng thường phát triển phổ biến và nhiều hơn.
Nguyên nhân là do bón phân đạm thừa nhưng lại thiếu trung vi lượng cần thiết. Cành lá không được cắt tỉa, có tán lá rậm rạp, vườn bị rợp bóng, thiếu ánh nắng nên ẩm độ tăng cao thì bệnh thán thư thường diễn biến nhanh và gây hậu quả nặng nề hơn.
1.3. Do thời tiết không thuận lợi
Sầu riêng là cây trồng nhạy cảm, cần sự khô ráo thoáng đáng, nhưng trong mùa mưa, ẩm độ cao, sương mù nhiều, bệnh thán thư Sầu riêng phát sinh mạnh hơn và đặc biệt xâm nhiễm nặng trong giai đoạn cây ra lá non.
1.4. Do đất xấu, chưa được cải tạo
Bệnh thán thư trên cây Sầu riêng cũng thường gặp ở vườn sầu riêng trồng trên đất xấu, độ PH đất chưa phù hợp, thoát nước kém, ít chất hữu cơ, không được cải tạo và phòng trừ nấm bệnh, tuyến trùng trong đất thường xuyên.
Như đã nêu trên, bệnh thán thư Sầu riêng do nấm Colletotrichum spp gây ra và thường vào thời điểm mùa mưa, vườn kém chăm sóc hoặc xảy ra hiện tượng úng, ngâp nước, ẩm độ cao. Nấm bệnh tấn công cả lá, hoa và trái với các biểu hiện khá đặc trưng:
2. Biểu hiện bệnh thán thư gây hại trên 1 số bộ phận của cây Sầu riêng
2.1. Biển hiện bệnh ở lá Sầu riêng bị thán thư
Khi nấm Colletotrichum spp tấn công cây Sầu riêng sẽ gây hại cho nhiều bộ phận, chủ yếu là trên lá, hoa, trái. Tác hại của bệnh tùy theo mức độ nhiễm nặng, nhẹ, có nhanh chóng xử lý phòng trị không nhưng một khi đã mắc bệnh và có biểu hiện thì mùa vụ đó đã gặp nguy cơ thất thu.
Khi mới mắc bệnh thán thư, lá Sầu riêng thường phát sinh vết bệnh ở mép hay chóp lá, sau đó lan vào phía trong.
Vết bệnh dạng tròn hay bất định, tạo thành những mảng cháy màu nâu đỏ, trên đó có những đường gợn sóng màu nâu thẫm, đặc trưng là những vòng tròn đồng tâm. Trên vết bệnh có những hạt nhỏ màu đen li ti là các ổ bào tử, ở giữa và phần xanh còn lại của lá có đường ranh giới rõ rệt màu nâu. Bệnh thường phát sinh trên lá già và lá bánh tẻ.
Khi bệnh nặng, toàn bộ lá bị cháy và rụng sớm, cây kém phát triển, còi cọc. Cây còn nhỏ bị gây hại nặng hơn và khó hồi phục hơn.
2.2. Triệu chứng bệnh thán thư trên hoa Sầu riêng
Ảnh st: Hình ảnh hoa Sầu riêng với triệu chứng bệnh thán thư
Khi bị lây bệnh thán thư, hoa Sầu riêng sẽ có vết đốm li ti mầu nâu đen trên bông. Vết bệnh này là các ổ bào tử nấm, chúng sẽ đen và lan dần ra, cuối cùng sẽ khiến hoa bị rụng đồng loạt vì hình thái hoa Sầu riêng san sát nhau, rất dễ bị lây bệnh.
2.3. Triệu chứng trái Sầu riêng bị thán thư
Ảnh st: Triệu chứng thán thư gây hại trái Sầu riêng non
Giai đoạn Sầu riêng đang mang trái non nếu bị nấm Colletotrichum spp tấn công trái sẽ tạo thành những mảng nấm lớn nhỏ hình tròn màu đen. Các vết đốm xuất hiện ở vị trí hốc gai, sau đó lan rộng lên phần còn lại của quả.
Quả bị nhiễm nấm bệnh nặng sẽ chuyển sang màu đen ở phía giữa và có quầng vàng phía ngoài. Bệnh sẽ lan rộng ra nhanh chóng, tấn công khắp trên bề mặt khiến trái bị thối đen và rụng dần.
2.4. Triệu chứng rễ Sầu riêng bị thán thư
Nấm Colletotrichum spp dạng sợi khi lan xuống vùng rễ sẽ kéo thành tơ và nhanh chóng phủ kín phần rễ tiếp xúc với đất. Chúng khiến phần chóp rễ dần thối đen và co lại, phần lá sẽ rụng dần, cây rất còi cọc. Thường khi cây bị nhiễm bệnh thán thư nặng rồi thì việc phục hồi rất khó.
3. Các hoạt chất thường có trong thuốc đặc trị bệnh thán thư Sầu riêng
Bệnh thán thư gây hại trên nhiều bộ phận của cây Sầu riêng như lá, hoa, trái…nhưng vì dễ nhận biết nên bà con có thể chủ động phòng ngừa hoặc trị bệnh. Trong đó hiệu quả mạnh và nhanh nhất là sử dụng các thuốc đặc trị thán thư trên cây Sầu riêng.
Tùy từng điều kiện bệnh nặng, nhẹ mà bà con sử dụng các hoạt chất phòng trị, điều trị thích hợp, bà con có thể tham khảo một số hoạt chất phổ biến và hiệu quả dưới đây:
3.1. Các hoạt chất phòng ngừa khi bệnh thán thư Sầu riêng mới xuất hiện.
Khi bệnh thán thư mới xuất hiện trên chóp lá, bà con có thể dùng các thuốc phun phòng ngừa với các hoạt chất Probineb, Mancozeb, Hexaconazole…
3.2. Các hoạt chất phòng trừ bệnh thán thư Sầu riêng từ trung bình đến nặng.
– Khi bệnh thán thư Sầu riêng đã nặng, cần xử lý ngay bằng các hoạt chất đặc trị: Probineb, Metalaxyl, Azoxystrobin + Difenoconazole, Propiconazole + Difenconazole…
– Bà con cũng đừng quên bổ sung thêm các trung vi lượng hợp lý như kẽm tinh khiết để vết bệnh thán thư để lại khô nhanh và tăng cường độ dầy, xanh, bóng cho bộ lá, giúp quang hợp tốt hơn, tạo điều kiện cho hoa, trái phát triển.
– Các hoạt chất đặc trị cần được sử dụng đúng liều lượng và cách thức phun. Hiện tại, đã có các loại thuốc kết hợp cả hoạt chất trị bệnh và kẽm, bà con có thể tìm kiếm và sử dụng nhanh để phòng trị bệnh thán thư Sầu riêng hiệu quả hơn.
4. Các biện pháp tổng hợp tăng cường khả năng phòng trừ bệnh thán thư Sầu riêng
Để phòng bệnh thán thư sầu riêng, cần kết hợp các biện pháp: vệ sinh vườn sạch sẽ, chăm sóc cây khỏe mạnh bằng cách bón phân cân đối và tưới nước hợp lý, phun thuốc bảo vệ thực vật định kỳ khi cần thiết, và thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các dấu hiệu bệnh.
4.1. Các biện pháp canh tác giúp phòng ngừa bệnh thán thư Sầu riêng:
– Giống: Chuẩn bị khâu chọn giống cây thật tốt, có đặc tính chống chịu bệnh cao và đề kháng tốt với môi trường ẩm ướt cũng là một cách phòng ngừa hữu hiệu.
– Dinh dưỡng: Cung cấp hợp lý và đầy đủ chất dinh dưỡng, trung vi lượng để cây khỏe mạnh, tăng cường khả năng chống chịu với nấm bệnh. Xử lý đất kỹ càng, đảm bảo đất được thoát nước tốt và cây luôn nhận đủ ánh sáng.
– Nguồn nước: Tưới nước định kỳ thường xuyên và kiểm tra độ ẩm trong vườn. Duy trì độ ẩm ở mức thích hợp, tránh để độ ẩm quá cao tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển gây bệnh thán thư.
– Cắt tỉa cành lá Sầu riêng thường xuyên: để tạo điều kiện cho ánh sáng và không khí lưu thông dễ dàng. Đặc biệt các cành lá dưới thấp quét đất cần cắt bỏ để hạn chế lây lan mầm bệnh.
– Sử dụng nhiều phân hữu cơ hơn: giúp bà con cải tạo đất trồng, đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây phát triển bền vững.
– Quản lý cỏ hợp lý, vừa có độ che phủ để giữ đất mềm, xốp, lại không quá cao để cạnh tranh dinh dưỡng của Sầu riêng và là vật trung gian truyền nhiễm các mầm bệnh nguy hiểm.
4.2. Biện pháp sinh học giúp phòng ngừa bệnh thán thư Sầu riêng
– Biện pháp sinh học có thể giúp giảm nhẹ nguy cơ nhiễm bệnh thán thư Sầu riêng cũng như cải thiện sức khỏe của cây để tăng sức chống chịu với nấm bệnh.
– Cần cải tạo nền đất trồng thật tốt, tăng cường bón các loại phân hữu cơ hoai mục hay phân đã được ủ với nấm trichoderma. Tưới bổ sung các chủng vi sinh vật có lợi vào đất.
– Hiện tại, đã có chế phấm sinh học giúp bà con trừ bệnh hại trên cây Sầu riêng, bà con có thể tìm mua để sử dụng. Các sản phẩm trừ bệnh sinh học này được chiết suất từ các thành phần tự nhiên và có thể sử dụng được cho canh tác hữu cơ.
Kết Luận
Bệnh thán thư Sầu riêng là bệnh phổ biến và nguy hiểm với nguy cơ tạo thành dịch hại cao nên bà con cần quan tâm đặc biệt.
Việc cần làm sớm vẫn là chủ động phòng ngừa bằng cách chăm sóc vườn kỹ lưỡng, thực hiện chế độ bón phân hợp lý và cung cấp đầy đủ trung, vi lượng cho cây khỏe mạnh, có sức chống chịu với bệnh tật và thời tiết khắc nghiệt.
Xin chúc bà con có một hành trình canh tác nhẹ nhàng và hoàn toàn chủ động kiểm soát bệnh hại thành công!
